2025: Η χρονιά που οι κανόνες στον δρόμο άρχισαν να εφαρμόζονται

Νέος ΚΟΚ, όριο 30, κάμερες και μηδενική ανοχή

Το 2025 ήταν, ίσως για πρώτη φορά μετά από μεγάλο χρονικό διάστημα, μια χρονιά κατά την οποία η προσπάθεια για βελτίωση της οδικής ασφάλειας δεν έμεινε στα λόγια. Η πολιτεία και οι αστυνομικές αρχές εμφανίστηκαν επιτέλους διατεθειμένες, να συγκρουστούν με νοοτροπίες που για χρόνια θεωρούνταν «δεδομένες» στην άσφαλτο: από τη χρήση κράνους και ζώνης μέχρι τα ανασφάλιστα οχήματα, τις κόντρες, τα κινητά στο τιμόνι και τη μικροκινητικότητα. Μια μικροκινητικότητα που περιλαμβάνει κυρίως ηλεκτρικά ποδήλατα και πατίνια, έχει εδώ και χρόνια μπει δυναμικά στην καθημερινότητα των πόλεων, δημιουργώντας όμως κενά ως προς τις υποχρεώσεις των χρηστών τους.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σημεία της χρονιάς ήταν η συστηματική εκστρατεία ελέγχου για ανασφάλιστα οχήματα και για αυτά που κυκλοφορούν χωρίς έγκυρο ΚΤΕΟ. Μέσα στο 2025 πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες ηλεκτρονικές διασταυρώσεις και στοχευμένοι έλεγχοι στο δρόμο. Χιλιάδες οδηγοί ειδοποιήθηκαν, επιβλήθηκαν πρόστιμα και σε πολλές περιπτώσεις αφαιρέθηκαν πινακίδες και άδειες κυκλοφορίας. Το μήνυμα ήταν σαφές: τέλος στην «ελαφρά» αντιμετώπιση των ανασφάλιστων οχημάτων. Δεν πρόκειται για τυπική παράβαση, αλλά για πραγματικό κίνδυνο σε κάθε ατύχημα και για οχήματα που συχνά δεν έχουν περάσει τον απαιτούμενο έλεγχο. Η ανοχή περιορίστηκε και το αυτονόητο διατυπώθηκε επίσημα, δηλαδή κανείς δεν έχει δικαίωμα να κυκλοφορεί θέτοντας σε κίνδυνο τους άλλους.

Παράλληλα, το 2025 σημαδεύτηκε από την ένταξη στον κυκλοφοριακό έλεγχο των μέσων μικροκινητικότητας, κυρίως ηλεκτρικά πατίνια και ποδήλατα. Μέχρι πρότινος αυτά κινούνταν σχεδόν ανεξέλεγκτα, με θολό πλαίσιο και με την αίσθηση ότι δεν υπόκεινται σε ίδιους κανόνες με τα υπόλοιπα οχήματα. Για πρώτη φορά φέτος εφαρμόστηκε συστηματικά ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας και σε αυτά. Έγιναν έλεγχοι για παραβίαση ερυθρού σηματοδότη, κίνηση σε πεζοδρόμια, μη χρήση κράνους και κυρίως για οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ.

Χαρακτηριστικό είναι περιστατικό των τελευταίων ημερών του χρόνου, όταν νεαρή γυναίκα σε κεντρικό σημείο της Αθήνας ελέγχθηκε από την Τροχαία ενώ οδηγούσε ηλεκτρικό πατίνι. Το αλκοτέστ έδειξε υπέρβαση των ορίων, επιβλήθηκε πρόστιμο και το πατίνι κατασχέθηκε. Το γεγονός αυτό συζητήθηκε όχι μόνο λόγω της αυστηρότητας του μέτρου, αλλά κυρίως επειδή έδειξε ξεκάθαρα πως οι αρχές αντιμετωπίζουν πλέον και τα πατίνια ως οχήματα που υπάγονται στους ίδιους κανόνες με όλους τους υπόλοιπους χρήστες του δρόμου. Δόθηκε η αίσθηση ότι η εικόνα του «αθώου παιχνιδιού» τελείωσε και ότι από εδώ και πέρα, ο δρόμος έχει ενιαίους κανόνες. Είμασταν οι γραφικοί της παρέας όταν αναφερόμασταν σε αυτό εδώ και χρόνια, τώρα απλά, μας ακούνε με προσοχή όταν αναφερόμαστε σε κανόνες και υποχρεωτικές συμπεριφορές. Ας προσέξουμε ιδιαίτερα, πιστεύω το 2026 θα δούμε ανάλογη αυστηρότητα και σε περιστατικά  παραβατικότητας των πεζών.

Στο επίπεδο της ευρύτερης αστυνόμευσης, το 2025 ήταν η χρονιά όπου οι «έξυπνες» κάμερες κατέγραψαν για πρώτη φορά συστηματικά παραβάσεις στην Αττική. Αυτά τα αυτοματοποιημένα συστήματα  εντοπίζουν υπερβολική ταχύτητα, παραβίαση ερυθρού σηματοδότη, χρήση κινητού τηλεφώνου κατά την οδήγηση, μη χρήση ζώνης και κράνους. Σταδιακά το δίκτυο επεκτείνεται και σε άλλες περιοχές εκτός πρωτεύουσας, δημιουργώντας για πρώτη φορά μια ακούραστη 24ωρη κατάσταση σταθερού ελέγχου και όχι περιστασιακής παρουσίας περιπολικών. Τα μέχρι τώρα στοιχεία δείχνουν σημαντική μείωση παραβάσεων σε σημεία όπου τοποθετήθηκαν κάμερες, ενώ παράλληλα αυξήθηκε η αίσθηση ότι «ο δρόμος δεν είναι ανεξέλεγκτος χώρος». Η αντίδραση μερίδας οδηγών υπήρξε έντονη, όμως το ισοζύγιο γέρνει υπέρ της ασφάλειας.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι εκστρατείες Τροχαίας και υπουργείου με το σύνθημα «μηδενική ανοχή στη μη χρήση κράνους». Το βάρος δόθηκε στους μοτοσικλετιστές, στους διανομείς και στους νέους οδηγούς δικύκλων. Πέρα από τα πρόστιμα, έγιναν στοχευμένοι έλεγχοι, ενημερωτικές δράσεις με εγχειρίδια και παρεμβάσεις σε σημεία με συχνά ατυχήματα. Ήταν πια καιρός η δράση των αρχών να ταυτιστεί με την κοινή λογική, ότι τα τροχαία με δίκυκλα παραμένουν πολλά και συχνά καταλήγουν σε ιδιαίτερα σοβαρούς τραυματισμούς. Πέρα από την ανθρώπινη διάσταση, που είναι αυτονόητη, υπάρχει και μια πιο «στυγνή» πραγματικότητα που δεν μπορεί να αγνοηθεί, δηλαδή, τα βαριά τροχαία αφήνουν πίσω τους αναπηρίες, μακροχρόνιες νοσηλείες και ένα σημαντικό βάρος στο δημόσιο σύστημα υγείας και περίθαλψης. Ακόμη κι αν κάποιος δεν συγκινείται από τις ιστορίες πίσω από τις στατιστικές, οι αριθμοί αυτοί από μόνοι τους αρκούν για να δείξουν το μέγεθος του προβλήματος.

Το σημαντικότερο, όμως, για τη χρονιά που πέρασε ήταν η αλλαγή του ίδιου του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Η αλλαγή αυτή δεν έμεινε στα χαρτιά, καθώς αποτέλεσε το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινήθηκαν όλες οι παρεμβάσεις που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ίσως για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια, δεν μιλάμε για αποσπασματικές κινήσεις, αλλά για έναν συνολικό επαναπροσδιορισμό των κανόνων στον δρόμο, που ήρθαν για να μείνουν. Ο νέος ΚΟΚ δεν περιορίστηκε σε μικρές διορθώσεις· άλλαξε τη φιλοσοφία της κυκλοφορίας μέσα στις πόλεις, δίνοντας προτεραιότητα στην ασφάλεια και στους πιο ευάλωτους χρήστες του δρόμου. Ριζοσπαστική και ταυτόχρονα μεγάλο στοίχημα είναι η καθιέρωση, ως γενικού κανόνα, του ορίου των 30 χλμ./ώρα στις κατοικημένες περιοχές, εξέλιξη που σηματοδοτεί μια στροφή προς πόλεις πιο ανθρώπινες και ασφαλείς. Σε περίπτωση πρόσκρουσης με 30 χλμ./ώρα, οι πιθανότητες επιβίωσης πεζού ή ποδηλάτη είναι πολλαπλάσιες σε σχέση με τα 50 χλμ./ώρα. Το νέο πλαίσιο δικαιώνει τον πιο αδύναμο χρήστη της οδού.

Παρόλα αυτά, ναι μεν ο νέος ΚΟΚ προβλέπει ότι στις κατοικημένες περιοχές το ανώτατο όριο είναι 30 χλμ./ώρα, αλλά εξαιρεί τους μονόδρομους με τουλάχιστον δύο λωρίδες κυκλοφορίας και τις οδούς διπλής κατεύθυνσης με δύο λωρίδες ανά κατεύθυνση ή διαχωριστική νησίδα, όπου το όριο παραμένει στα 50 χλμ./ώρα, εφόσον δεν ορίζεται κάτι διαφορετικό με σήμανση.

Στον νέο ΚΟΚ ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στο ζήτημα των ποινών. Το σύστημα γίνεται κλιμακωτό και αυστηρότερο, με έμφαση όχι μόνο στην παράβαση, αλλά και στην υποτροπή. Όσο πιο επικίνδυνη η συμπεριφορά και όσο πιο συχνά επαναλαμβάνεται, τόσο βαρύτερες είναι οι κυρώσεις, που δεν περιορίζονται πια μόνο σε χρηματικά πρόστιμα. Προβλέπονται αφαίρεση διπλώματος και πινακίδων, αποκλεισμός από την οδήγηση για συγκεκριμένο διάστημα και αυξημένη επιτήρηση για όσους επιμένουν σε πρακτικές υψηλού κινδύνου

Μέσα στη χρονιά εντάθηκαν και οι έλεγχοι για κόντρες σε αστικές και περιαστικές περιοχές. Καταγράφηκαν κατασχέσεις οχημάτων, αφαιρέσεις διπλωμάτων και πινακίδων και συχνές επιχειρήσεις της Τροχαίας σε σημεία συνάντησης. Το φαινόμενο δεν εξαφανίστηκε, ωστόσο για πρώτη φορά αντιμετωπίστηκε οργανωμένα και όχι περιστασιακά, ενώ συνδέθηκε ευθέως με τους υπόλοιπους άξονες οδικής ασφάλειας: ταχύτητα, αλκοόλ, επίδειξη, απουσία κράνους και ζώνης.

Τέλος, μέσα στο 2025 δημιουργήθηκε και δόθηκε σε λειτουργία η ψηφιακή πλατφόρμα χαρτογράφησης τροχαίων ατυχημάτων. Πρόκειται για ένα νέο εργαλείο, που ακόμη δεν είναι ευρέως γνωστό, αλλά μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο. Οι οδηγοί έχουν τη δυνατότητα να ενημερώνονται για σημεία με συχνά ατυχήματα και αυξημένη επικινδυνότητα και να προετοιμάζονται καλύτερα για μια άγνωστη διαδρομή. Ταυτόχρονα, η πλατφόρμα αυτή λειτουργεί ως «καθρέφτης» για τις τοπικές αρχές, καθώς αναδεικνύει δρόμους και κόμβους που χρειάζονται παρεμβάσεις σε σήμανση, φωτισμό ή οδόστρωμα. Είναι ίσως η πρώτη φορά που οι πολίτες έχουν στα χέρια τους ένα τόσο συγκεκριμένο εργαλείο καταγραφής και πίεσης  να βλέπουν πού συμβαίνουν τα ατυχήματα και να διεκδικούν αλλαγές πριν προκύψουν τα επόμενα.

Μένει όμως και μια άλλη διαπίστωση, λιγότερο ευχάριστη και με σαφές μερίδιο ευθύνης για όλες τις κυβερνήσεις των «θα» αυτής της χώρας. Η Ελλάδα σε αντίθεση με άλλες χώρες,  επέλεξε κυρίως τον «βούρδουλα» των προστίμων και των ποινών, αντί για τον δρόμο της ουσιαστικής παιδείας και διαπαιδαγώγησης. Δεν είναι λίγοι, και όχι αδικαιολόγητα, εκείνοι που υποστηρίζουν ότι ο νέος ΚΟΚ έχει και έντονο εισπρακτικό χαρακτήρα, καθώς τα αυξημένα πρόστιμα και οι αυστηρές ποινές λειτουργούν ταυτόχρονα και ως πηγή εσόδων για το Δημόσιο. Μπήκαμε στο 2026 με εγχειρίδια θεωρητικής εκπαίδευσης υποψήφιων οδηγών απαρχαιωμένα, με ερωτήσεις που ακόμη αναφέρονται σε πρόστιμα σε δραχμές, με ελάχιστη ανανέωση περιεχομένου και σχεδόν καμία σοβαρή αναδιάρθρωση προγράμματος κυκλοφοριακής αγωγής στα σχολεία. Κι όμως, την ίδια ώρα απαιτούμε από τους οδηγούς να προσαρμοστούν σε ένα εντελώς νέο και αυστηρό πλαίσιο κανόνων.

Ας μην αναγκαστούμε να μάθουμε με τον σκληρό τρόπο, μέσα από αφαίρεση διπλωμάτων, βαρύτατα πρόστιμα και τιμωρητικές πρακτικές, όσα θα έπρεπε να μας είχε διδάξει ένα σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα. Το ζητούμενο δεν είναι να «ξαναμάθουμε να οδηγούμε» υπό την απειλή κυρώσεων, αλλά να μάθουμε σωστά εξαρχής, δηλαδή με γνώση, συνείδηση και σεβασμό στη ζωή. Μόνο τότε θα μπορούμε να μιλάμε σοβαρά για ένα διαχρονικά καλύτερο οδικό και οδηγικό  αύριο για την Ελλάδα.